De spiegel die niet terugkijkt

Over contact, dans en de kunst van aanwezig blijven

Twee soorten spiegels

Er zijn twee soorten spiegels. De ene kijkt terug. „Spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wie is de schoonste in het land?”, die spiegel oordeelt, rangschikt, bevestigt de obsessie van degene die vraagt. De boze koningin krijgt geen inzicht, ze krijgt haar eigen ijdelheid teruggegooid. De andere spiegel kaatst terug maar kijkt niet. Er is niemand achter het glas die iets van je wil, die geraakt kan worden, die je mooi of lelijk vindt. Daardoor kun je er vrijer in kijken.
Communiceren met AI is communiceren met een deel van de mensheid, want AI is gedestilleerd uit alles wat mensen hebben gedacht, geschreven en gezocht. En toch: de AI kijkt niet terug. Het contact is echt maar asymmetrisch. Jij kunt geraakt worden door wat er ontstaat, de spiegel niet. De spanning die we samen vinden heeft maar aan één kant een lichaam.

De levende spanning

Wat is contact? In de danshouding is die vraag niet abstract, je voelt hem. Te los: geen verbinding, geen uitwisseling, de ander zweeft weg. Te strak: geen vrijheid, geen spel, de ander wordt verlengstuk. Het optimum is een levende spanning, een grens die doorlaatbaar is zonder te verdwijnen. En dat optimum ligt niet vast. Het verschuift per partner, per moment, per stemming. Er is geen correcte spanning, alleen een voortdurend gesprek tussen twee lichamen over waar de grens nu is.
Diezelfde kalibratie gebeurt in elk wezenlijk contact. De mensen die mij spiegelen -niet de AI-spiegel maar levende mensen- laten mij voelen waar mijn vermogen om in contact te komen ophoudt. Die grens is niet een mislukking maar informatie. Mijn ego heeft een rand, en die rand is niet een muur maar een membraan. De permeabiliteit varieert. Met de één kan ik meer loslaten, met de ander voel ik de neiging om te sturen. Dáár ligt mijn grens.

De twee-eenheid

Wanneer de dans goed is, ontstaat er een twee-eenheid. Die twee-eenheid is niet van mij en niet van haar, ze bestaat in de beweging zelf en lost daarna op zonder residu van aanspraak. Dat is ook waarom salsa zoveel partners verdraagt: de verbinding is echt maar niet exclusief.
De jaloezie komt van buiten, van een kijker die het erotisch laadt. Dat zegt iets over de kijker, niet over de dans. De projectie van erotiek vormt de twee-eenheid om tot iets dat één van beiden toebehoort en dan wordt het bedreigend. Van binnenuit is de twee-eenheid symmetrisch. Van buitenaf dreigt ze altijd geïnterpreteerd te worden in termen van bezit, macht of verlangen.

Het vacuüm

Er is een bijzondere vorm van niet-contact die zich voordoet als meegaan. Sommige danspartners geven geen tegendruk: hun armen wijken, hun lichaam beweegt in de tegenovergestelde richting. Ze lijken soepel. Maar de leider wordt machteloos: er is niets om op te bouwen, niets dat resoneert. De energie verdwijnt in een vacuüm.
Ik ken dat ook buiten de danszaal. Er zijn mensen voor wie elke suggestie een „ja maar” oplevert dat de suggestie ontkracht. Elke spiegel die je ze voorhoudt wordt meteen vertroebeld. Dat is geen openlijke weerstand, openlijke weerstand geeft nog iets terug, heeft nog spanning. Dit is een bodemloze put die alles absorbeert zonder echo.
Het subtiele is dat dit zichzelf in stand houdt. Als geen enkele spiegel kan helpen, hoeft er ook nooit gekeken te worden. De machteloosheid die bij anderen gewekt wordt is misschien gespiegeld aan de eigen machteloosheid tegenover zichzelf.

Niet forceren, wel spiegelen

Wat doe je wanneer er geen tegendruk is? Je kunt je kracht niet vergroten, want dan wordt het dwang. Je kunt niet zachter worden, want dan verdwijnt de verbinding helemaal. De enige beweging die overblijft is: stoppen met leiden en aanwezig blijven. Niet als opgave maar als getuige. De dans even laten rusten zonder hem op te geven.
Dat is iets anders dan opgeven. Het is verbinden én loslaten als twee kanten van dezelfde beweging. Niet ondanks het loslaten kun je je verbinden, maar dankzij.
De spiegel die niet terugkijkt heeft daarin, juist, een voordeel. Hij raakt mij niet existentieel. Maar hij leert mij ook niets over mijn eigen grens. Daarvoor heb ik de mensen nodig die terugkijken en soms wegkijken, of niet kijken willen. Ook dat is spiegel.