De bodemloze put van bevestiging zoeken
De drang naar waardering, zelfonderzoek en bewijs zoeken
De paradox van acceptatie en afwijzing
De behoefte om geaccepteerd te worden is misschien wel de meest universele menselijke drijfveer. Van de eerste kinderjaren tot het volwassen leven zoeken we bevestiging: in de ogen van ouders, vrienden, collega’s en de samenleving als geheel. We willen gezien, erkend en gewaardeerd worden; afwijzing voelt als een bedreiging van onze kern.
Maar juist deze zoektocht kan een paradoxale valkuil worden. Wanneer iemand voortdurend probeert bewijs te verzamelen dat hij of zij ‘goed genoeg’ is, ontstaat een subtiele, maar krachtige druk. Het leidt niet alleen tot zelfonderzoek, maar ook tot pogingen om anderen actief te bewegen, uit te dagen of te testen, in de hoop dat zij de gewenste erkenning geven. Elke interactie wordt een instrument om waardering af te lezen, elke reactie een maatstaf voor succes of falen.
De bodemloze put van testen en waardering
Deze strategie opent een bodemloze put. Hoe meer iemand probeert een situatie te forceren waarin de ander hem of haar waardeert, hoe groter de kans dat weerstand of afwijzing optreedt. De cirkel sluit zich: het verlangen naar bewijs veroorzaakt spanning en onzekerheid, waardoor de behoefte aan nog meer bewijs alleen maar groeit. In plaats van bevrijding ontstaat een vicieuze loop van proberen, afmeten en opnieuw proberen, waarin geen enkele bevestiging ooit voldoende lijkt.
Daarbij schuilt een subtiel sociaal effect. Wie voortdurend situaties creëert om waardering te testen, kan onbedoeld druk of ongemak veroorzaken bij anderen. Contact dat bedoeld was om verbinding te ervaren, verandert zo in een proces van meten en toetsen, waarin noch de zoeker noch de ander werkelijk tot rust komt.
Zelfverandering en de grens van reparatie
Een soortgelijke dynamiek kan ontstaan bij zelfverandering. Het streven om onszelf te verbeteren, onszelf te “repareren” of onze integriteit te heroveren, kan waardevol zijn, maar roept dezelfde vraag op: hoe ver moeten we hierin gaan? Wanneer het proces verandert in dwang, in een voortdurende test van succes of goedheid, openen we opnieuw een bodemloze put. Het streven naar volledige controle over ons verleden, onze tekortkomingen of onze morele consistentie kan leiden tot uitputting en frustratie.
De sleutel ligt in een andere innerlijke grondhouding: acceptatie die niet afhankelijk is van extern bewijs en zelfkritiek die met compassie wordt benaderd. Vertrouwen, zelfreflectie en geduld maken het mogelijk aanwezig te zijn in het eigen proces, zonder voortdurend te testen of te forceren. Integriteit heroveren betekent niet dat we alles perfect maken, maar dat we bewust observeren, keuzes maken vanuit onze kernwaarden en aanwezig blijven -bij onszelf en bij anderen- zonder dat elk moment een test wordt.
Alice Miller en de menselijke behoefte aan erkenning
Het fenomeen van de bodemloze put van bevestiging sluit nauw aan bij het werk van Alice Miller. In Het drama van het begaafde kind beschrijft zij hoe de behoefte aan erkenning en goedkeuring uit de kindertijd patronen kan vormen van afhankelijkheid, zelfkritiek en constante zoektocht naar bewijs van waarde. Het boek laat zien dat het onbewust najagen van acceptatie vaak een vicieuze cirkel opent, precies zoals eerder beschreven en zij in dit interview vertelt.
Haar tweede boek, Eva's ontwaken, legt de nadruk op de praktische implicaties van zelfonderzoek: Miller benadrukt dat diepgaande verwerking van kinderlijke krenkingen alleen effectief en veilig kan gebeuren onder begeleiding van iemand die dit proces zelf heeft doorgemaakt.
Dit onderstreept een belangrijk punt: het is riskant wanneer iemand anders, zonder eigen doorleefd proces, probeert jou “mee te nemen” in een proces van testen, bevestigen of verwerken. De persoon die jou voortdurend uitdaagt of “in proces wil trekken” kan onbedoeld dezelfde vicieuze cirkel creëren die hij of zij zelf wil doorbreken.
Het doorbreken van die cirkel vraagt daarom niet om méér inspanning, meer inzicht of meer bewijs, maar om een andere houding: het loslaten van de drang om erkenning af te dwingen en het respecteren van zowel de eigen grenzen als die van de ander.
Ook de twaalfde eeuwse Perzische dichter en mysticus Rumi had een standpunt: Waarom ben je zo druk bezig jezelf te beschermen? Je bent niet wat er beschermd moet worden.