Wat staat er in de weg?

Over heelheid, spiritueel consumentisme en de moed om gewoon verdrietig te zijn

Een boer vertelde op het toneel over zijn leven. Over zijn moeder die dementeerde en toch nog wijsheden wist aan te reiken. Over het gras van vroeger -vol insecten, vol leven- en over zijn eigen aandeel in de achteruitgang ervan. Hij had meegedaan. Hij wist het. Hij zei het gewoon.
Geen verklaring. Geen zelfrechtvaardiging. Geen systeem dat hem vrijpleitte.
Dat raakt anders dan een theorie.

De belofte van heelheid

Er bestaan tradities -de New Thought-beweging is er één van- die vertrekken vanuit een aanlokkelijke gedachte: bewustzijn is niet passief. Wie zich afstemt op een universele grond van heelheid en harmonie, zo luidt de redenering, kan zijn of haar ervaring van gezondheid en welzijn positief beïnvloeden.
Die gedachte heeft kracht. Ze neemt bewustzijn serieus. Ze weigert de mens te reduceren tot een machine die gerepareerd moet worden.
Maar er zit een risico in. Een klein risico dat groot kan worden.
Wanneer heelheid een doel wordt -iets wat je kunt verwezenlijken als je het maar goed aanpakt- verandert de toon. Negatieve emoties zijn dan geen signalen meer maar fouten. Pijn is geen boodschap maar een belemmering. En wie zich niet heel voelt, faalt.

De valkuil van het systeem

Sommige mensen dragen een systeem met zich mee dat dit falen van tevoren opheft. Er bestaan geen slachtoffers, zeggen ze. Iedereen krijgt het leven dat bij hem of haar hoort. De liefde is allesomvattend en helend.
Dat klinkt bevrijdend. Soms is het dat ook.
Maar soms is het een schild. Een manier om bij de eigen pijn vandaan te blijven. Zolang je bezig bent met universele liefde, hoef je niet bij het concrete verlies te zijn. Zolang er geen slachtoffers bestaan, hoef je niet te rouwen om wat er werkelijk verloren is gegaan.
Het systeem klopt dan in de theorie en blokkeert in de praktijk.
De dwang om van iedereen te houden is geen liefde. Het is een opgave. En opgaven -hoe nobel ook- vermoeien en putten uit vroeg of laat.

Wat het lichaam weet

Soms spreekt het lichaam duidelijker dan welk systeem ook.
Angst die door je heen waart. Slapeloze nachten. Het gevoel dat alles en iedereen bedreigend is, ook de mensen van wie je houdt. Dat zijn geen abstracties. Dat is het lichaam dat zegt: hier is iets wat aandacht vraagt.
De neiging is om dat te corrigeren door positiever te denken, de angst te overstijgen, te werken aan acceptatie. Maar corrigeren is niet hetzelfde als erkennen.
Erkennen betekent: dit is er. Niet: dit mag er niet zijn.
Het verschil lijkt klein. Het is het niet.
Wie zijn angst probeert weg te denken, houdt haar indirect in stand. Wie haar toestaat -zonder erin te verdwijnen- schept ruimte. En in die ruimte kan iets bewegen wat daarvoor vastzat.

De vraag die alles eenvoudiger maakt

Er is een vraag die je kunt stellen zonder systeem, zonder methode en zonder pretentie.
Wat staat er op dit moment in de weg?
Niet: hoe bereik ik heelheid? Niet: hoe word ik positiever? Maar: wat staat er nu, op dit moment, tussen mij en het leven zoals het is?
Soms is het een gedachte. Soms een overtuiging. Soms een systeem dat je beschermt tegen iets wat je eigenlijk gewoon moet voelen.
Soms is het gewoon verdriet. Om iemand die er niet meer is. Om geurend gras dat er niet meer is. Om een leven dat er anders uitziet dan je had gedacht.
Dat verdriet is niet het tegendeel van heelheid. Het is er een uitdrukking van.

De dans en de dialoog

Er is een oud beeld voor wat echte aanwezigheid vraagt: de dans en de dialoog.
In een dans ben je aanwezig bij de ander zonder de ander over te nemen, maar wel in beweging te brengen. Je geeft weerstand zonder te duwen. Je beweegt mee zonder meegesleurd te worden. Er is contact via de handen -echt contact- maar ook een eigen grond waarop je met je voeten staat.
In een dialoog doe je iets vergelijkbaars. Je zoekt naar balans in evenwaardigheid en je wilt samen in beweging komen.
Dat is iets anders dan van iedereen houden. Het is iets concreter en iets persoonlijker.
Aanwezig zijn bij wat er werkelijk is. Bij de pijn. Bij het gemis. Bij de angst. Zonder die te willen oplossen, overstijgen of transformeren in iets verheveners.
De boer in het theater deed dat. Hij stond er gewoon in.

Dat was genoeg.

.