Kort contact, lange vrijheid

Het bewijs dat men ertoe doet

Ik ken drie mannen waarmee ik weleens wandel en hun wens bespreek dat zij willen daten. Zij weten dat hun kansen kleiner zijn dan gemiddeld, om zeer verschillende redenen. De een heeft een handicap, de ander heeft autisme en merkt telkens dat contact met vrouwen niet goed op gang komt. De derde valt op mannen. Ik zie bij alle drie hetzelfde onderliggende verlangen: het verlangen naar een snel bewijs dat zij ertoe doen, dat zij meetellen.
Dat verlangen is menselijk en op zichzelf niet vreemd. Het probleem is dat het onbewust blijft. Ze weten, denk ik, best dat niemand van een ander hoeft te vragen of hij er mag zijn. Maar weten en beseffen zijn niet hetzelfde en van die onbewuste behoefte zijn ze zich onvoldoende bewust en juist dat maakt haar zo hardnekkig.
Bij de een uit het verlangen zich volstrekt open. Bij een eerste kennismaking op een bijeenkomst zei hij bijna niets meer dan: "Hi, dit is mijn naam en ik voel mij afhankelijk". Onstrategisch en eerlijk tegelijk en absurd op het eerste gezicht. Maar wie goed kijkt, ziet iemand die zonder masker binnenkomt, zonder de gebruikelijke dans van indruk maken. Het probleem is niet zijn eerlijkheid. Het probleem is dat de wereld waarin hij die eerlijkheid uitspreekt, niet is ingericht om hem zo direct te ont- en op te vangen.
Bij de ander lekt het verlangen door in gedrag. Aan alle kanten kunnen vrouwen merken dat zij in principe gezien worden als relatiemateriaal, nog voor er een echt gesprek heeft plaatsgevonden. Niet omdat hij iets verkeerds zegt, maar omdat de richting van het contact is omgedraaid: hij vraagt om gezien te worden, in plaats van dat hij de ander ziet. En precies die omkering, hoe subtiel ook, is voelbaar en afstotend.

De oude vraag

Waar komt die behoefte aan bewijs vandaan? Deze mannen zijn wellicht onbewust door hun vader "verstoten", omdat die vader niet trots kon zijn op de handicap van zijn zoon. Wie als kind leert dat zijn bestaansrecht conditioneel is -pas geldig als het gebrek wordt gecompenseerd of verborgen- zal die vraag later ergens anders opnieuw stellen. Aan een vrouw op een datingsite. Of aan God zelf: waarom gaf hij die anderen wel zomaar een partner en hem niet? Dezelfde vraag, alleen nu gericht aan de hoogste vaderfiguur die hij kent.

Hoe vasthouden verliest

Er zit een patroon in hoe dit verlangen naar bewijs de ander juist wegjaagt. Wie een gesprek geforceerd wil vasthouden -langer wil laten duren dan de ander wenst, wil verlengen tot er zekerheid ontstaat- negeert de wens van de ander om vrij te zijn. En precies daardoor verliest hij de ander.
De greep zelf is het probleem, niet de wens die eronder ligt. Vasthouden -aan een gesprek, aan een interpretatie, aan een hoop- is altijd een poging om onzekerheid te verhinderen. Maar het is precies die greep die de ander, of de waarheid, doet ontglippen.

De omslag: oefenen in plaats van zoeken

Hier ligt, denk ik, de kern van wat deze mannen nodig hebben en die kern is praktischer dan een inzicht alleen. Wie weet dat hij een kleinere kans heeft op de relatiemarkt, doet er goed aan meer energie te geven aan het oefenen van het aangaan en loslaten van contacten dan aan het zoeken naar een vaste relatie.
Dat klinkt eerst als een tegenstelling, maar het is een en-en, geen of-of. De voor de hand liggende weg -harder zoeken, meer inzetten op dé ene ontmoeting die het moet worden- voedt juist de vicieuze cirkel, want die inzet vergroot de behoeftigheid die al afstotend werkt. De omgekeerde weg is de energie verleggen naar het kale, herhaalbare oefenen van contact maken zonder dat er een vaste relatie als doel aan hangt. Wie op die manier oefent, wordt vanzelf ontspannener in kortstondig contact en wordt daardoor -paradoxaal genoeg- aantrekkelijker voor precies het soort langduriger contact dat hij eigenlijk zoekt. Het doel wordt bereikt door het los te laten als doel.
Voor wie een grote kans heeft op de relatiemarkt, kan onhandigheid nog gemaskeerd worden door het grote aantal pogingen. Voor wie een kleinere kans heeft, telt elke poging zwaarder en juist daarom is het aanleren va de vaardigheid van het loslaten voor hem belangrijker dan voor de gemiddelde dater. Niet omdat hij minder waard is, maar omdat de vijver en marge kleiner is.

Terug naar de wandeling

Wanneer ik onderweg met deze mannen iemand aanspreek en na een minuut weer doorloop, is dat geen trucje om hen sociale vaardigheden bij te brengen. Het is een levenshouding die ik hen voordoe: contact zonder agenda, waarbij de ander evengoed vrij blijft. Elke korte ontmoeting is, hoe vluchtig ook, een volledig moment, geen middel om iets te bereiken, geen instrument om erkenning uit te putten, maar een ontmoeting die compleet is zodra zij plaatsvindt.
Wie zo oefent, loopt nog steeds een grotere kans om te worden afgewezen. Op een datingsite meer dan onderweg tijdens een wandeling. Maar de afwijzing verandert van betekenis. Zij is niet langer het bewijs dat men niet meetelt, maar simpelweg het teken dat hij een ander vrij kan laten, precies zoals de bedoeling was toen het contact werd aangegaan. Wie dat kan zien, hoeft niet moedeloos te worden van een nee. Hij kan doorlopen, zoals ik doorloop, naar het volgende korte gesprek, niet omdat dat gesprek het bewijs zal leveren dat eerdere gesprekken niet gaven, maar omdat het aangaan meestal zelf al genoeg is.