Wat zijn de drie toestanden van bewustzijn?

Van zuiver gewaarzijn naar energie en materie

Naast lichaam en geest wordt de werkelijkheid door sommige denkers in meer lagen gezien: fijnstoffelijke lichamen, energievelden, bewustzijnsniveaus. Bewijs daarvoor heb ik niet gezien en ook niet het tegendeel. Wat me wel interesseert, is wat zo'n model je oplevert, los van de vraag of het waar is.

Sommige "geesten" accepteren alleen tastbare zaken, zij willen niets anders zien dan de materiële wereld. Het zijn als het ware fysische monisten. Ruimdenkende geesten zijn er in allerlei soorten en maten, nuchter en zwevend. De meest lichtvoetige denkers zijn bereid om tot zeven lagen (lichamen, energieën) te zien in de werkelijkheid.

Over (on)sterfelijkheid van de niet materiële lagen en hoe het "technisch" werkt wordt geen uitspraak gedaan. De veronderstelde functie is verbinding met bronnen van informatie, wijsheid en kennis, zoals Akashaveld, het morfogenetische veld, collectief onbewuste, het ware zelf, Het Hogere Zelf, enzovoort.

Drie niveaus volgens Langenkamp: lichaam, geest en ziel

Uit een interview door Patrick Kicken met Frans Langenkamp: volgens Langenkamp is de bron van ons ik-besef het ware zelf, dat zich uitdrukt in verschillende lichamen. Zijn indeling kent drie niveaus: lichaam, geest en ziel oftewel materie, energie en bewustzijn. Alle onderdelen vormen, in zijn model, één geheel. Je bent (bewustzijn) en je hebt verschillende lichamen.

Lichaam. Langenkamp onderscheidt hier het grofstoffelijk lichaam -het aardse lichaam van gewone materie- en het fijnstoffelijke lichaam of vitaliteitslichaam (etherisch), dat het vlees-hemd omhult en wordt doordrongen door levenskracht (prana of ki/chi). In zijn lezing hebben we dat lichaam, maar zijn we het niet. "Stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren" vertaalt hij als "Stof is het lichaam en tot stof zal het wederkeren en gij zijt onsterfelijk bewustzijn".

Geest. Hierbinnen onderscheidt hij het emotionele lichaam (astraal), waar gevoelens en emoties leven en het mentale lichaam (mind, manas), de gedachtewereld die volgens hem ook gevoelens oproept en onze vitaliteit beïnvloedt.

Ziel. Langenkamp verdeelt dit niveau verder onder in subtiele lichamen: het kennis- of weten-lichaam, het ego-lichaam met ik-besef (identiteit, relatieve persoonlijkheid) en het gelukzaligheid-lichaam ("de zevende hemel").

Ik geef dit model weer zoals Langenkamp het presenteert, niet als eigen overtuiging. Of er, naast lichaam en geest, ook werkelijk zoiets als een ziel bestaat, een instantie die losstaat van het lichaam en het overleeft, weet ik oprecht niet. Ik vind de indeling bruikbaar als denkmodel, als een taal om iets te benoemen dat zich soms aandient, zonder dat ik de metafysische claim erachter onderschrijf.

Drie toestanden van bewustzijn, in Langenkamps visie

Bewustzijn doet zich, volgens deze visie, voor in drie aggregatietoestanden:

Bewustzijn in zijn zuivere vorm is het absolute gelukzaligheid bewustzijn, dat in de vedische wetenschappen Sat Chit Ananda genoemd wordt: de essentie van al wat is, was en zijn zal. Deze essentie van het bestaan noem ik zelf graag 'het ABC des levens', afgeleid van 'Absolute Bliss Consciousness'. Dit zuivere gewaarzijn is de stilte waarin alle verschijnselen komen en gaan, dat gewaarzijn zelf herken ik wel in mijn eigen ervaring, los van de vraag of het ook een onsterfelijke ziel impliceert.

Bewustzijn in beweging, in vibratie, is energie. Deze relatie tussen bewustzijn, informatie en energie toont hoe patronen werkzaam worden.

Bewustzijn dat een vorm heeft aangenomen is materie.

Zijn, bewustzijn en gelukzaligheid: Sat Chit Ananda, worden in dit model als een bij elkaar horend geheel ervaren en niet als afzonderlijke eigenschappen van het Zelf. In dit model is alles wat we doen of laten erop gericht om ons (weer) gelukkig te voelen, meer voldoening te ervaren. Daarvoor is, in die visie, contact met jezelf (Ware of Hogere Zelf) nodig. "Voorbij het ego, daar is het Zelf." Het geluk wil zich, zo geredeneerd, manifesteren en gedeeld worden in de vorm van liefde.

Het is het bewustzijn dat waarneemt door middel van de zintuigen en wordt geholpen door de hersenen. Op het niveau van bewustzijn (onze essentie) zijn alle mensen (individuen), in deze visie, weer één. Bewustzijn is datgene wat zichzelf kent.

Wat heb je aan deze visie?

Volgens Frans Langenkamp en de Advaita Vedanta, die hij heeft bestudeerd, is het goddelijke bewustzijn eeuwig(durend). Het is. Het was er al 14 miljard jaren geleden ten tijde van de Big Bang. Direct na deze explosie is energie ontstaan en die is 4,5 miljard jaren geleden gematerialiseerd tot de aarde en vervolgens tot leven.

De subtiele lichamen verklaren, in Langenkamps model, paranormale verschijnselen als onsterfelijke "levensvormen" na de dood en bijna-dood-ervaringen. Zelf heb ik daar geen bewijs voor gezien en ook geen dat het weerlegt; ik laat die vraag open. Je hebt deze inzichten voor het gewone leven niet echt nodig. In die zin is het monisme van de non-dualiteit, dat alles één is, evenwaardig aan het fysisch monisme, dat alleen de aardse materiële werkelijkheid aanvaardt. Het non-duaal bewustzijn is, in deze lezing, alles omvattend en de essentie van onze ziel, ons ware zelf en onze gemeenschappelijke essentie.

Wat deze visie voor mij verheldert, los van de vraag of er een ziel bestaat, is de uitspraak "vanuit het hart leven". Dit zinnetje wordt vaak door vrouwen aan mannen gezegd omdat zij weg willen van de cerebrale benadering. Je kunt "vanuit het hart leven" zien als het gelijk wegen van verstand, gevoel en intuïtie. Je kunt je op alle niveaus tegelijk en vrij bewegen en je hoeft om gelukkig te zijn geen andere moeite te doen dan blokkades weg te nemen.

Wie deze weg volgt, zal er alleen beter van worden wanneer hij bereid is tot radicale evenwaardigheid, door alles en iedereen open en zonder oordeel tegemoet te treden.

Andere perspectieven

Robert Bridgeman onderscheidt vier lichamen: het fysieke, het etherische, het mentale en het spirituele lichaam. Een goede balans kan het verschil maken tussen een zwaar en een licht leven. De vier lichamen zijn, in zijn model, samen een energieveld. Alleen het fysieke lichaam is empirisch of zintuigelijk vast te stellen, die laatste zin is precies waarom ik bij elk van deze modellen liever spreek van een visie dan van een vaststaand feit.

Energie kan niet worden gecreëerd of vernietigd. Het manifesteert zich op verschillende frequenties en we hebben er interactie mee op verschillende niveaus. Metafysische energie is, in Bridgemans lezing, zo verfijnd dat de overdracht moet worden vertraagd om neurologisch als gedachte in contact te komen met het menselijk brein. Dat gebied noemt hij het vormloze hogere bewustzijn of Hoger Zelf: universeel en onsterfelijk, dat wat ons allemaal verenigt.

Voor spirituele ontwikkeling beveelt Bridgeman het boeddhistische achtvoudig pad aan.

Boeken van Robert Bridgeman (bol.com).

Jan Geurtz schrijft over bewustzijn en materie dat het twee verschillende verschijningsvormen zijn van een derde, onderliggende werkelijkheid. Op het allerdiepste niveau is de werkelijkheid, in zijn benadering, bestaande uit abstracte, maar levende potentialiteit en vormt het de bron van alles.

Wie bovenstaande visies naast elkaar zet, kan niet anders concluderen dan dat er geen overeenstemming is over de aard van de metafysica. Wat ik hierboven heb weergegeven zijn dus drieluiken van andermans overtuiging: Langenkamp, Bridgeman, Geurtz. Zelf weet ik niet of we een ziel hebben in de zin die zij bedoelen, een van het lichaam onderscheiden, onsterfelijke instantie. Wat ik wél merk, is dat het gewaarzijn zelf zich soms aandient als iets stils, iets dat blijft terwijl gedachten en gevoelens komen en gaan.

Of daaruit volgt dat er een ziel bestaat, laat ik open.

De eerste zin van dit artikel blijft staan.