Hoe vind je balans tussen doen en niet-doen? De lessen van de Tao

Waarden en krachten, Tao en leegte

In dit artikel wordt een relatie gelegd tussen hoe duizenden jaren geleden de Chinezen aankeken tegen balans en evenwicht en hedendaags zoeken naar zekerheid. We proberen de vraag te beantwoorden of we aan hun oude leer nog steeds iets kunnen hebben.

Op het levenspad komen we kruispunten tegen en nemen we besluiten over welke afslagen we nemen. Besluiten over hoe om te gaan met krachten worden vaak genomen vanuit waarden. Wie vrede belangrijk vindt, neemt andere besluiten om zich voor in te zetten dan wie permanent wil winnen.

Het Taoïsme is een voorbeeld van een levensfilosofie over het juiste pad (waarden) en de werking van al dan niet zichtbare krachten. Er wordt een relatie gelegd tussen beweging, waarden en krachten. Zie ook de Metafysica van de Kwaliteit door Robert Pirsig. "Het ding heeft de waarde niet gevormd, de waarde heeft het ding gevormd".

De Tao en leegte

Het universum, alles wat er is en niet is, wordt de Tao (of Dao) genoemd. Dat wat er niet is, de negatie in neutrale zin, is even belangrijk als wat er wel is, het positieve, ook in neutrale zin. De Tao is niet te kennen, te begrijpen of te duiden. Daarom gebruiken we, paradoxaal en analoog aan het positieve en het negatieve, dat wat er niet is om de boodschap van de Tao inzichtelijker en begrijpelijker te maken.

Taoïsme legt de nadruk op het vinden van een evenwicht tussen actie en niet-doen en tussen kracht en zachtheid. Het Taoïsme beschouwt de natuurlijke stroom van het leven als leidend en moedigt ons aan om ons aan te passen aan deze stroom in plaats van ons ertegen te verzetten.

Het vinden van balans is een kernprincipe van het Taoïsme, dat ons aanmoedigt om te streven naar harmonie en evenwicht in alle aspecten van ons leven. Dit kan ons helpen om onze energie in evenwicht te brengen, onze emoties te beheersen en ons te concentreren op wat echt belangrijk is in het leven.

Yin en Yang

De Tao manifesteert zich in twee tegengestelde waarden: yin en yang. Dit zijn geen absolute polen of krachten; beide waarden bestaan slechts in relatie tot elkaar. Het zijn complementaire (elkaar aanvullende) waarden. Yin (het éne) is niet beter dan yang (het andere) en andersom, ze zijn evenwaardig aan elkaar. Evenwaardig betekent in deze gelijk èn toch verschillend.

Enkele principes van yin en yang:

• Alles is gebonden aan de dynamiek van het yin-en-yang-principe.
• Yin of yang kunnen niet verdwijnen of ontbreken.
• Het absolute yin of absolute yang bestaat niet.
• Iets kan pas yin of yang genoemd worden wanneer men het vergelijkt met iets anders.
• Yin en yang zijn onderling verbonden. Wanneer één waarde te groot wordt, dan remt de ander af.

Niets in het universum is volledig yin of volledig yang. Je kan dus stellen dat yin en yang de te onderscheiden delen van de Tao zijn, die elkaar veroorzaken en in stand houden. Het zijn de delen van de eenheid (tao), die in elkaar overgaan zonder hun eigenheid te verliezen. Dao is een soort synthese (eenheid) tussen de samenstellende delen yin en yang.

Zie ook deze video over yin en yang.

Het middenpad

Tao wordt ook vertaald met het pad waarop men doelgericht wandelt en geacht wordt juist (integer) te handelen. Volgens het taoïsme bevindt zich alles in een perfecte harmonie die niet statisch is, maar in voortdurende verandering. Het evenwicht wisselt steeds en niets kan bestaan zonder zijn tegendeel. "Een kom kan gevuld worden en gebruikt worden, omdat een leegte (yin) voor driekwart omsloten is door materie (yang)".

De kunst in het leven is om in de stroom van verandering mee te gaan en niet door gehechtheid en verleiding te komen tot extreme handelingen of opvattingen. Geluk of deugd is harmoniëren met de weg.

Doen en niet-doen: Wu Wei

Een taoïst probeert zich niet te verzetten tegen de loop der dingen, maar gaat daar spontaan en bewust in mee. Hij laat toe om het te kunnen overzien. Hij doet door niet te doen (wu wei, niet te verwarren met niets doen). In de Tao Te Ching wordt de werking van wu wei door paradoxen duidelijk gemaakt. Een voorbeeld van een paradox is "je krijgt pas een echte verbinding wanneer je ook kunt loslaten".

Het is belangrijk om bewust te zijn van wat vraagt om handelen en wat vraagt om (los te) laten. Op het niveau van bewustzijn is het (negatieve) besluit om niet te doen een (positieve) handeling.

Een praktische vuistregel bij wu wei

Je zou jezelf bij elke impuls het volgende kunnen afvragen.

• Voeg ik nu energie toe of helderheid?
• Is dit het juiste moment?
• Komt deze actie uit onrust of uit rust?
• Bij leiderschap: de beste invloed is die welke autonomie vergroot.

Leegte en liefde

Taoïst Laozi beschouwt "deugd" als het loslaten van alle regels en de etiquette om terug te keren tot een natuurlijke moraal. Die ontstaat wanneer het grote geheel, de natuur, de weg, gevolgd wordt, zoals ook het lichaam doet. Het is ook een weg terug van veelheid en niet-twee-zijn via eenheid naar de leegte.

Leegte (potentie, openheid) schept ruimte, bijvoorbeeld voor samenwerking met anderen. Vergelijk het met de boeddhistische term sunyata: alle verschijnselen zijn zonder essentie, er is geen uiteindelijke werkelijkheid aan te wijzen. Deze leegte als non-duaal besef bevat vrijheid, liefde en kwaliteit als uitdrukkingen van het goddelijke. Leegte vormt de kern van ieders bestaan. Het draait om het vinden van balans tussen het omarmen van leegte voor reflectie en groei en het vinden van manieren om betekenis en vreugde te ervaren in je leven.

Leegte in de vorm van ruimte is ook onderdeel van liefde en vrijheid. Ook liefde valt te beschrijven als een pad van veelheid naar eenheid. Wie niet oordeelt over anderen, heeft liefdevolle ruimte voor velen. De werking van liefde en vrijheid is als yin en yang: zonder liefde geen vrijheid en zonder vrijheid geen liefde.

Transformatie en energie

Bevrijding en verlichting zijn niet mogelijk zonder inzicht in de leegte of essentieloosheid. Gautama Boeddha bereikte verlichting door te zien dat er geen blijvend ego of afzonderlijk 'ik' bestaat. Er is volgens hem geen individuele identiteit, slechts levensenergie: prana.

Alles is, in zijn visie (dharma), een manifestatie van prana. Prana staat voor de gebonden vorm van energie, terwijl Qi de vrije vorm is. Qi is aanwezig in lucht en ether. Zodra deze vrije energie zich bindt, wordt zij prana genoemd.

Zolang een mens vasthoudt aan het geloof in een afzonderlijk ik, blijft de energie gebonden en dus prana. Het inzicht dat het ik buiten de taal niet werkelijk bestaat, bevrijdt de energie: prana transformeert terug in qi. Dat inzicht is verlichting.

Betekenis voor de huidige tijd

De Tao leert ons bewust te blijven dat er geen absolute grip te krijgen is op het leven en dat een optimaal evenwicht te vinden is in doen en niet doen. Dat betekent bijvoorbeeld dat we kwetsbare natuur (biodiversiteit), die commercieel weinig interessant is, beschermen. Of dat we een balans aanhouden in plaats van alsmaar een grens verleggen en dat we waarderen wat er is.

We kunnen met wetenschappelijke kennis niet grip krijgen op alles wat van belang is. De boodschap dat niemand Qi of Tao kan misbruiken of een ander een levensstijl mag opdringen voorkomt dat we hoogmoedig worden en motiveert om te vertrouwen op de eigen autonomie en om het midden te houden tussen uitersten.

Het taoïsme leert ons om niet te oordelen en de wens los te laten om absolute zekerheden, prestaties, posities et cetera na te streven, maar om een toegevoegde waarde te zien in balans en evenwicht, evenwaardigheid en natuurlijkheid. De paradox van wu wei is niet te ontlopen, is niet op te lossen en verdwijnt niet door de kool en de geit te sparen.

Het wordt aanbevolen om en-en te denken door niet te zeer je best te doen en ook niet niet je best te doen. Wijsheid is weten wanneer te doen en wanneer te laten.

"Pleasure in its fullness, cannot be experienced when one is grasping it... To have life, and to have its pleasure, you must at the same time let go of it". Alan Watts.

Taoïsme: de weg om niet te volgen (bol.com).